Je partner is overleden: wat gebeurt er met jullie woning in Vlaanderen?
Na het overlijden van je partner wil je vooral weten of je thuis kan blijven. Het antwoord hangt af van hoe jullie samenleefden: gehuwd, wettelijk of feitelijk samenwonend. Hier lees je wat elk betekent voor de woning, de erfbelasting en een eventuele verkoop later.
Als langstlevende partner betaal je in Vlaanderen geen erfbelasting op de gezinswoning als jullie gehuwd waren, wettelijk samenwoonden of minstens 3 jaar ononderbroken feitelijk samenwoonden (Vlaamse Belastingdienst, gecontroleerd 28 oktober 2026). Een echtgenoot krijgt volgens de wet minstens het vruchtgebruik van de gezinswoning, een wettelijk samenwonende partner het vruchtgebruik van de gezinswoning en de inboedel (notaris.be). Woonde je feitelijk samen, dan erf je zonder testament niets: het deel van je partner gaat naar diens erfgenamen.
Wat is je woning waard?
Kijk eerst wat je woning waard is. Begin daarna op tijd en vrijblijvend met je voorbereiding: gratis, zolang je wil.
Gehuwd, wettelijk of feitelijk samenwonend: wat verschilt er?
Wie wat erft, hangt eerst af van wat jullie bezaten. Kochten jullie de woning samen, dan blijft jouw deel gewoon van jou; het erfrecht gaat alleen over het deel van je partner. Bij gehuwden telt ook het huwelijksstelsel, en de notaris kijkt na welk deel van de woning tot de gemeenschap hoorde.
Een echtgenoot is het best beschermd. Een testament kan een echtgenoot niet alles afnemen: die houdt altijd een minimum, naar keuze het vruchtgebruik van de gezinswoning en de inboedel of het vruchtgebruik van de helft van de nalatenschap. Bij een wettelijk samenwonende partner kan een testament het erfrecht uitbreiden, maar ook beperken (notaris.be).
Zonder testament geldt dit (notaris.be):
Gehuwd, met kinderen: je erft het vruchtgebruik van de hele nalatenschap, de kinderen krijgen de blote eigendom.
Gehuwd, zonder kinderen: je erft de gemeenschappelijke goederen in volle eigendom. Op de eigen goederen van je partner krijg je het vruchtgebruik, en de blote eigendom gaat naar diens andere erfgenamen. Zijn er geen andere familieleden, dan erf je alles in volle eigendom.
Wettelijk samenwonend: je erft het vruchtgebruik van de gezinswoning en de inboedel, als jullie een verklaring van wettelijke samenwoning aflegden bij de gemeente.
Feitelijk samenwonend: je hebt geen wettelijk erfrecht. Je erft alleen wat je partner je via een testament naliet.
Deel 2
Mag je in de woning blijven wonen?
Als echtgenoot wel. Je hebt minstens het vruchtgebruik van de gezinswoning, en een rechter kan dat vruchtgebruik nooit omzetten zonder jouw instemming: over de gezinswoning heb je altijd een vetorecht (notaris.be). Je kinderen of andere erfgenamen kunnen je dus niet uit het huis dwingen.
Als wettelijk samenwonende partner geeft het vruchtgebruik je het recht om in de gezinswoning te blijven wonen, of om ze te verhuren en de huur te houden, tenzij een testament dat recht beperkte (notaris.be).
Als feitelijk samenwonende partner heb je zonder testament geen recht om te blijven. Kochten jullie samen, dan blijf je eigenaar van je eigen deel, maar het deel van je partner gaat naar diens erfgenamen, bijvoorbeeld kinderen uit een vorige relatie of ouders. Je bent dan samen met hen eigenaar. Was je partner alleen eigenaar, dan gaat de hele woning naar de erfgenamen (notaris.be, 2019).
Deel 3
Betaal je erfbelasting op de gezinswoning?
In Vlaanderen niet, als je gehuwd was, wettelijk samenwoonde of minstens 3 jaar ononderbroken feitelijk samenwoonde vóór het overlijden (Vlaamse Belastingdienst, gecontroleerd 28 oktober 2026). De gezinswoning is de hoofdverblijfplaats waar jullie op het moment van het overlijden samen woonden. Je vraagt de vrijstelling aan in de aangifte van nalatenschap, onder "Gunstregelingen"; vergeten, dan kan je ze nog vragen met een bezwaar.
De vrijstelling blijft gelden na een feitelijke scheiding, bij overmacht zoals een lang verblijf in het ziekenhuis, en als een van jullie of jullie allebei naar een woonzorgcentrum of serviceflat verhuisden. Ze geldt niet voor een tweede verblijf, en inwonende kinderen of ouders zijn niet vrijgesteld (Vlaamse Belastingdienst).
Op spaargeld en ander roerend bezit krijgt de partner een vrijstelling van 75.000 euro bij overlijdens vanaf 1 januari 2026 (Vlaamse Belastingdienst). Wat je daarboven erft, wordt belast aan het tarief voor de rechte lijn en partners: 3 % tot 50.000 euro, 9 % tot 250.000 euro en 27 % daarboven, apart voor roerende en onroerende goederen.
Een feitelijk samenwonende partner die via een testament erft, valt onder dat tarief voor partners als jullie op de dag van het overlijden minstens één jaar ononderbroken samenwoonden en een gemeenschappelijke huishouding voerden. Anders geldt het tarief tussen anderen: 25 % tot 35.000 euro, 45 % tot 75.000 euro en 55 % daarboven (Vlaamse Belastingdienst).
Woonde je partner in Brussel of Wallonië, dan gelden de regels van dat gewest. In Brussel betaalt de echtgenoot of wettelijk samenwonende partner geen successierechten op zijn of haar deel van de gezinswoning (notaris.be); voor Wallonië vraag je de regels aan je notaris.
Deel 4
Wat regel je in de eerste maanden?
Je hoeft niet alles tegelijk te doen. Dit zijn de stappen met een datum of een gevolg:
Neem contact op met een notaris. Die maakt het attest of de akte van erfopvolging op, kijkt het huwelijksstelsel en een eventueel testament na en vertelt je wat je erft.
Om de eerste kosten te dragen, mag je als langstlevende partner de helft van het saldo op de zicht- en spaarrekeningen afhalen, met een maximum van 5.000 euro. Wie meer afhaalt, aanvaardt de nalatenschap, met alle risico's van dien (notaris.be).
Vraag de bank hoeveel er nog openstaat op de woonlening en of er een schuldsaldoverzekering was, die de lening geheel of gedeeltelijk kan aflossen.
Dien de aangifte van nalatenschap in binnen 4 maanden na een overlijden in België, met 2 maanden uitstel op eenvoudig schriftelijk verzoek vóór het einde van de termijn (Vlaamse Belastingdienst). Vraag daarin de vrijstelling voor de gezinswoning.
Bespreek met je bank en je verzekeraar wat er verandert aan de lening en de brandverzekering als je in de woning blijft.
Deel 5
Wat als de woning te groot wordt en je wil verkopen?
Misschien wordt het huis te groot, te duur of te vol herinneringen. Dat is begrijpelijk, en je hoeft er niet meteen over te beslissen. Wat je wel moet weten: wie mee eigenaar is, tekent mee.
Heb je het vruchtgebruik en hebben de kinderen de blote eigendom, dan kan je de woning niet alleen verkopen, en de kinderen evenmin (notaris.be). Jullie verkopen samen, en de prijs wordt verdeeld volgens de waarde van het vruchtgebruik en de blote eigendom. Die waarde hangt vooral af van je leeftijd; je notaris rekent het voor jullie uit. Een andere weg is de omzetting van het vruchtgebruik, maar over de gezinswoning kan dat bij een echtgenoot nooit zonder jouw akkoord.
Ben je samen met de erfgenamen van je partner eigenaar, bijvoorbeeld als feitelijk samenwonende, dan kan niemand verplicht worden zo te blijven: jullie verkopen samen, iemand neemt over, of een van jullie vraagt de rechter om de verdeling (notaris.be). Neem je hun deel over, dan betaal je in Vlaanderen 2,5 % verdeelrecht op de totale waarde van de woning (notaris.be, mei 2024).
Koop je daarna een kleinere woning als enige eigen woning, dan betaal je 2 % registratiebelasting als je aan de voorwaarden voldoet. Ben je nog volledig en volle eigenaar van je vorige woning, dan verbind je je ertoe die binnen 2 jaar na de aankoopakte te verkopen (Vlaamse Belastingdienst). De Vlaamse Regering wil dat tarief vanaf 1 januari 2027 naar 3 % brengen; dat is aangekondigd, maar het decreet is er nog niet.
Deel 6
Je woonde feitelijk samen: wat kan je nog doen?
Zonder testament erf je als feitelijk samenwonende partner niets (notaris.be). Laat de notaris nagaan of er een testament is. Bestaat er een, dan bepaalt dat wat je krijgt, binnen de grenzen die de wet voor kinderen vastlegt: kinderen kan je niet onterven.
Is er niets geregeld, dan gaat het deel van je partner naar diens erfgenamen. Je kan met hen afspreken dat je hun deel overneemt, dat jullie samen verkopen of dat je er nog een tijd blijft wonen, bijvoorbeeld tegen een vergoeding. Leg zo'n afspraak schriftelijk vast, zodat iedereen weet waar hij aan toe is.
Voor de erfbelasting telt hoe lang jullie samenwoonden: na 1 jaar ononderbroken samenwonen met een gemeenschappelijke huishouding geldt het tarief voor partners, na 3 jaar ook de vrijstelling voor de gezinswoning (Vlaamse Belastingdienst).
Ga je later opnieuw samenwonen, dan verandert een testament, een wettelijke samenwoning of een huwelijk wat je partner erft. Dat bespreek je best op een rustig moment met een notaris.
Deel 7
Hoe bereid je een latere verkoop voor, zonder haast?
Beslis je later om te verkopen, dan begint dat met een volledig dossier: onder meer het EPC, het bodemattest, de keuring van de elektrische installatie, de stedenbouwkundige inlichtingen en een asbestattest als de woning van vóór 2001 is (Vlaamse overheid).
Een erfenis valt niet onder de Vlaamse renovatieplicht. Wie de woning van jou koopt met label E of F, moet ze wel binnen 6 jaar na de akte renoveren tot minstens label D (Vlaamse overheid). Een EPC dat vroeg klaar is, voorkomt verrassingen in de onderhandeling.
Bij Hoobler begin je gratis een verkoopdossier vanaf het adres, met een account via itsme, en zie je welke documenten de woning nodig heeft. Een gratis eerste waardebepaling geeft je een idee van de waarde, als vertrekpunt en niet als schatting voor de aangifte. Hoe en wanneer je verkoopt, zelf of met een makelaar, beslis je als je er klaar voor bent.
Veelgestelde vragen
Kort beantwoord.
Moet ik erfbelasting betalen als mijn partner overlijdt?
Niet op de gezinswoning, als jullie gehuwd waren, wettelijk samenwoonden of minstens 3 jaar ononderbroken feitelijk samenwoonden (Vlaamse Belastingdienst). Op roerende goederen geldt bij overlijdens vanaf 1 januari 2026 een vrijstelling van 75.000 euro voor de partner. Een tweede verblijf valt niet onder de vrijstelling.
Mag ik in ons huis blijven wonen als mijn man of vrouw overlijdt?
Ja. Een langstlevende echtgenoot heeft minstens het vruchtgebruik van de gezinswoning, en over de omzetting daarvan een vetorecht (notaris.be). De kinderen kunnen de woning niet zonder jou verkopen.
Wat erft een wettelijk samenwonende partner?
Het vruchtgebruik van de gezinswoning en de inboedel, als jullie een verklaring van wettelijke samenwoning aflegden bij de gemeente (notaris.be). Een testament kan dat recht uitbreiden of beperken. Op de rest van de nalatenschap heb je wettelijk geen recht.
We woonden feitelijk samen en het huis stond op naam van mijn partner: wat nu?
Zonder testament gaat de woning naar de erfgenamen van je partner, en heb je geen wettelijk recht om te blijven wonen (notaris.be). Bespreek met hen en de notaris wat mogelijk is, zoals een overname of een afspraak over hoe lang je er nog blijft.
Kan ik het huis verkopen als de kinderen de blote eigendom hebben?
Niet alleen. Verkopen kan als jij en alle kinderen samen tekenen, of na een omzetting van het vruchtgebruik, en voor de gezinswoning kan die omzetting bij een echtgenoot niet zonder jouw akkoord (notaris.be).
Hoeveel geld mag ik van de rekening afhalen na het overlijden?
De langstlevende partner mag de helft van het saldo op de zicht- en spaarrekeningen afhalen, met een maximum van 5.000 euro, om de eerste kosten te dragen (notaris.be). Wie meer afhaalt, aanvaardt de nalatenschap.
Sander, medeoprichter van Hoobler met 15 jaar ervaring in vastgoedverkoop, belt je wanneer het jou past. Samen zetten jullie op een rij wat er nu met de woning moet gebeuren en wat kan wachten.